Update: 19 december 2003

Boek: 'Mevrouw de minister'

In het epicentrum van de wereldpolitiek (deel 2)

Madeleine Albright beweert altijd al een passie te hebben gehad voor politiek en buitenlands beleid. Zonder dat ze een duidelijke weg voor ogen had om die sfeer te bereiken, werkte ze zichzelf eerst in de rand van de politiek om daarna tot het epicentrum door te stoten.

Fundraising voor de verkiezing van kandidaten blijkt in de Verenigde Staten een probaat middel te zijn om in het gezichtsveld van belangrijke politici te komen.
Terwijl ze dat deed, pakte Albright de dissertatie aan die haar doctoraatsstudies aan de Columbia University moest afronden. De faculteit spitste zich toe op onderzoek naar het communisme, een gegeven waar ze zich via haar achtergrond nauw bij betrokken voelde. De Praagse lente (1968) en de rol van de pers daarin werd haar onderwerp.

Huiswerk

Over die studieperiode schrijft ze zelf: 'Mijn doctoraat halen werd het moeilijkste dat ik ooit in mijn eentje had moeten doen. Ik deed er dertien jaar over. Ik begon toen mijn tweelingdochters de wieg nauwelijks ontgroeid waren. Toen ik klaar was, zaten ze op high school. In de tussentijd plaagden ze me vaak door te zeggen dat zij hun huiswerk niet hoefden af te maken als ik het niet afkreeg.'








Madeleine Albright en Aung Suu Kyi, de leider van de onderdrukte democratische beweging in Birma.(Illustratie uit: 'Mevrouw de minister' - Anthos/Standaard Uitgeverij)

In 1978 vraagt Brzenzinsky haar als staflid toe te treden tot de nationale veiligheidsraad onder president Jimmy Carter die in 1976 werd verkozen. Daarmee behoorde ze tot de kring van zijn vertrouwelingen en moest op elk ogenblik beschikbaar zijn. 'Voor zover ik wist leed niemand in mijn gezin daaronder (...) Joe (haar echtgenoot) probeerde me vrij te pleiten door te zeggen dat ze allemaal trots op me waren en dat ik precies het soort moeder was dat dochters moesten hebben.'
Jimmy Carter, een van onze intelligentste presidenten, aldus Albright, werd niet voor een tweede ambtstermijn gekozen. De Sovjetinvasie in Afghanistan op kerstdag 1979 ondermijnde het buitenlands beleid van de V.S. Hij werd opgevolgd door Ronald Reagan en Albright vroeg en kreeg in 1982 een beurs 'voor Scholars' om de machtsstrijd tussen de Poolse overheid en de vakbond Solidarnosc te bestuderen.

'Dit huwelijk is dood'

De twee weken die ze daartoe in Polen doorbracht waren de langste tijd die ze ooit van haar gezin vandaan was geweest. Toch bleef het compleet windstil langs de kant van haar echtgenoot. Toen Madeleine terug was uit Polen kondigde hij na drieëntwintig jaar huwelijk zonder inleiding aan: 'Dit huwelijk is dood en ik ben verliefd op iemand anders.' De scheiding werd een jaar later uitgesproken. Madeleine Albright was toen vijfenveertig, ze had meer dan de helft van haar leven met Joe samengeleefd en geen dag alleen gewoond. 'Misschien had ik altijd, zonder het te beseffen, iemand nodig gehad die mijn eigenwaarde bevestigde, of het nu mijn vader was, Joe of een baas', getuigt ze hierover. Die eigenwaarde kreeg een opdoffer die ze slechts met een extreem succesvolle politieke carrière kon compenseren.
Ze ging doceren aan Georgetown University waarbij ze ook het Donnervrouwenprogramma moest opzetten, een opleiding die vrouwen moest aanmoedigen om de wereld van internationale betrekkingen te betreden. Albright moest tevens als rolmodel dienen voor de studerende jonge vrouwen.

Fluwelen revolutie

In het kielzog van de glasnostpolitiek van Michail Gorbatsjov, de secretaris generaal van de communistische partij in de Sovjet-Unie, ontwikkelde zich in Praag de 'fluwelen revolutie' die schrijver-dissident Vaclav Havel tot president van Tsjecho-Slowakije maakte. Albright en hij werden persoonlijke vrienden. Ze kreeg de gelegenheid om voor het eerst naar haar geboorteland terug te keren en voelde er een mengeling van vreugde over de bevrijding en verdriet over wat het volk had geleden, ook mensen uit haar vaders kring die precies omwille van hun relatie met de vrijheidslievende Korbel waren gestraft.

In 1992 maakt president Bill Clinton van Albright de permanente vertegenwoordiger van de V.S. bij de Verenigde Naties. Een beetje onhandig koos ze een jurk voor het inaugurale bal en tegelijk had ze in de coulissen van de deftige kledingzaak een gesprek met de Palestijnse afgevaardigde dr. Hanan Ashrawi. De weg van vrouwelijk netwerken volgt vreemde kronkels.
De koude oorlog was voorbij, volkeren werden verlost van autoritaire regimes en lokale oorlogen als die in Cambodja en Angola konden worden beëindigd. Maar het eind van het Sovjettijdperk betekende een nieuwe ronde van etnische oorlogen op basis van onopgeloste nationalistische en territoriale kwesties in Midden-Afrika, de Balkan en de Kaukasus. De VN hadden wel laten zien een brede coalitie te kunnen smeden om de operatie Desert Storm van Bush senior tegen Irak te ondersteunen. In de V.S. zelf hadden politici een ambivalente houding tegen de VN; sommigen koesterden het 'vredesinstrument', anderen vonden het een nutteloze praatbarak. De V.S. bleven bijdragen aan de V.N. schuldig.

De waarheid en de diplomatie

Het was binnen de V.N dat het klimaat werd gecreëerd voor militair ingrijpen in ex-Joegoslavië, het land waar Albright in haar jeugd ook had gewoond. Na het aarzelende optreden van de Europese Unie, de gijzeling door Serviërs van VN-peacekeepers en de massamoord in Srebenica in Bosnië-Herzegovina bombardeerde de NAVO Servische stellingen rond Sarajevo. De Serviërs werden aan de onderhandelingstafel gedwongen en ondertekenden de Daytonakkoorden waardoor Bosnië-Herzegovina een soevereine staat werd.
In 1995 ontmoet Albright tijdens een tussenstop in Birma op haar terugreis van de VN-vrouwenwereldconferentie in Peking Aung San Suu Kyi. De vreedzame opposante van het militaire regime verbleef ook toen onder huisarrest. Albright werd voor haar weinig diplomatieke gesprekken met de Birmese leiders door de V.S. ambassadeur op de vingers getikt.

Joods zijn

Na zijn herverkiezing koos Clinton de voormalige VN-ambassadeur uit als minister van Buitenlandse Zaken, een beslissing waartoe ook Hillary hem inspireerde.
'Toen ik minister van Buitenlandse Zaken werd, realiseerde ik me dat, hoewel anderen dat misschien wel was gelukt, ik nooit zo ver gekomen zou zijn als ik nog steeds getrouwd was geweest. Toch doet het feit dat ik gescheiden ben mij veel verdriet.'

In die periode vernam Albright haar Joodse afkomst. Een ontdekking die haar sympathie voor Israël natuurlijk in de hand werkte. Maar een ontmoeting met Palestijnse studenten opende ook haar ogen voor hun perspectief, of het gebrek daaraan. 'Niets van wat ik zei verminderde bij de jonge mensen het gevoel van hulpeloosheid, wrok en onzekerheid over de toekomst.Na deze ontmoeting wilde ik meer te weten komen over de legitieme behoeften van het Palestijnse volk. Ik dacht bij mezelf: de jonge Palestijnen kunnen het niet helpen dat de geschiedenis hen zo onrechtvaardig heeft bedeeld; ze zullen nooit geheel bereiken wat in hun ogen rechtvaardig is, maar het vredesproces is het beste pad op weg naar het beste resultaat dat eruit te slepen valt. Mede onder haar impuls kwam het tot een soort tussenakkoord tussen Israëli's en Palestijnen, het Wye River memorandum, waar ze inmiddels op gewelddadige wijze van zijn afgedwaald.

Het Irak van Saddam

De Irakese dictator Saddam Hoessein was de meest hardnekkige bron van hoofdpijn van president Clinton, getuigt Albright. Op de kwestie van de sancties tegen het land antwoordde ze dat Saddam het geld van zijn land niet aan hulpgoederen besteedde maar het verkwistte aan de heropbouw van wapenfabrikieken en weelderige paleizen voor hemzelf en zijn trawanten. Onder Clinton werd de opbouw van de troepenmacht in de Golf een feit om Irak onder druk te zetten en de wapeninspecteurs hun werk te laten doen. De gruwelen van het regime en de aanval met gifbommen op het Koerdische dorp Halabja waren genoegzaam bekend. 11 september laat het voorkomen dat de militaire aanpak van de regering Bush recent werd bedacht. Albright getuigt dat ook vroeger al de overtuiging leefde dat men niet eeuwig met sancties en insluiting van Irak kon doorgaan en het land, en vooral het regime, wel degelijk al als een bedreiging voor de wereldvrede werd gekenmerkt.

Madeleine Albrights getuigenis over haar leven in het centrum van de wereldpolitiek is een compilatie van feiten, steeds verlucht met haar persoonlijke en historische inzichten en typische, eigen overwegingen. Het maakt van 'Mevrouw de minister' een boek met een behoorlijke densiteit. Het boek lezen is een boeiende manier om naar de recente voorgeschiedenis te kijken van de wereld zoals die ons vandaag in de media wordt gepresenteerd.

Update: 3 december 2003

Boek: 'Mevrouw de minister'
Het persoonlijke verhaal van de machtigste vrouw van de VS

Madeleine Albright, een softe dame speelt het hard (deel 1)

Met haar dichtgeknepen mond en licht cynische blik lijkt Madeleine Albright, gewezen minister van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten, een machtsbastion waartegen de tegenspeler zich te pletter loopt. Zelf vertelt ze dat 'ergens landen en uit een vliegtuig stappen waarop in grote letters 'United States of America' staat een mens weerbaar maakt: tegen de mannenwereld die het politiek bedrijf op dat niveau nog vaak is bijvoorbeeld. Maar hoe is de perfectionistische, onzekere Tsjechische immigrante aan boord geraakt? Ze beschreef het in haar memoires.

Madeleine Albright is een geboren diplomate, letterlijk dan. Ze dateert van 15 mei 1937, haar vader, Jozka Korbel,  was een Tsjechisch diplomaat die van nabij de gevolgen van het Verdrag van München meemaakte. In 1938 tekenden het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië en Duitsland een overeenkomst waarin ze eisten dat Tsjechoslowakije capituleerde voor de nazi's. Als trouwe aanhanger van afgetreden president Benes kon Albrights vader maar beter het land verlaten en dus vluchtte de familie naar Groot-Brittannië. Haar moeder schreef achteraf 'eenvoudig en onderkoeld: Dat was de laatste keer dat we onze ouders zagen'. Want de Joodse grootouders van de kleine Marie-Jana, Madlenka genoemd, kwamen om in een concentratiekamp, waarschijnlijk Auswitz. Iets wat haar tot 1997 onbekend was, evenals haar Joods zijn.

Keukentafel en schuilkelder

In Groot-Brittannië woonde de familie op het platteland, ze kochten de in de reclame aangeprezen 'stalen tafel' die tegelijk eet- en werktafel was én schuilkelder, iets wat de familie gelukkig nooit echt hoefde te beproeven.
Na de oorlog ging het terug naar Praag en naar Belgrado waar Madlenka's vader ambassadeur werd. Door haar moeder die steeds een eigenzinnig tintje aan het officiële protocol gaf, maakte ze mee dat maarschalk Tito in hun woonkamer Tsjechische worst at. Maar Albright was tevens het 'officiële kind' dat in klederdracht en met bossen bloemen meegetroond werd naar het vliegplein om haar vader te helpen officiële gasten te begroeten.
Het kind van tien was doodongelukkig toen ze naar een kostschool in Zwitserland werd gestuurd, zogenaamd om Frans te leren, maar eigenlijk omdat ze niet in communistische scholen mocht schoollopen van haar ouders. De latere diplomate en minister hield er niet van haar familie gescheiden te worden. Via de Franse taal kwam ze op haar geliefde versie van haar naam: Madlenka werd Madeleine.

Displaced person

Al in 1947 werd Tsjechoslowakije een vazalstaat van de Sovjet-Unie en de democraat Jozka Korbel moest weer maken dat hij wegkwam, deze keer naar de Verenigde Staten.
Albright schrijft daarover: 'Voor mij was het verlangen om mij aan te passen en nieuwe vrienden te maken al een tweede natuur. Ik voelde me uiteraard een vreemde maar daar was ik aan gewend.' Dat standpunt van de buitenstander voorkwam dat ze later de loop der dingen als vanzelfsprekend.
Haar vader beschreef zijn aanpassing in een kort verhaal 'Mijnheer DP' (displaced person). Omdat hij graag wandelde in een land waar iedereen zich fanatiek met de auto verplaatste, werd hij constant opgepikt en gevraagd of hij zich wel goed voelde en of hij wenste mee te rijden. Op het moment dat hij de lift aannam werd hij Amerikaan. De kinderen werden het toen ze niet meer zonder klapkauwgom door het leven konden.

Omgekeerd schaapjasje

In werkelijkheid was het voor een familie uit een communistisch land in de Mc Carthy periode niet eenvoudig om genaturaliseerd te raken. Het lukte pas na vijf jaar. Voor Albright vormt het nog steeds het belangrijkste document dat ze ooit ontving.
De echte integratie was voor Albright minder moeilijk dan voor haar ouders. Zij vroeg niets liever dan zich te conformeren. Maar haar zenuwachtige en overbezorgde ouders bewaakten haar en hun eigenheid. Haar moeder kookte Tsjechisch en haar vader bleef Tsjechische, Slowaakse en Servische liedjes zingen. Madeleine zag het dan ook niet zitten om schoolvrienden thuis te inviteren, vooral niet als haar moeder weer eens haar omgekeerd schaapjasje droeg, lang voor het mode was en duidelijk als teken van haar herkomst.
Albrights hele jeugd staat in het teken van die dubbelzinnigheid: sterk door haar afkomst, zelfzeker en open voor het nieuwe, maar ook ingehouden en getekend als immigrant.

Van muurbloempje tot bruid van droomprins

Albright kreeg een beurs voor de Wellesley universiteit in Massachusetts, die had ze hard nodig om haar studies te bekostigen. Ze volgde er politieke studies en schreef in het Wellesley-krantje, daarmee haar beide belangstellingen en ambities voor later, diplomatie en journalistiek, verenigend. Ze sloot zich toen al aan bij de democraten hoewel het studentenmilieu dat haar omringde overwegend republikeins was.
Tijdens de koude oorlog volgde ze de gebeurtenissen oorlog op de voet en zelf noemt ze het een periode van 'zuiver morele duidelijkheid'. 'Wij deugden en de communisten niet.'

In die tijd leerde ze haar echtgenoot Joe Albright kennen, zoon van een befaamd schilder, neef van Harry Guggenheim en voorbestemd om krantenmagnaat te worden. Drie dagen na haar afstuderen trouwden ze. Ze verafgoodde haar echtgenoot maar hij stond haar journalistieke ambitie wel in de weg, 'het zou niet goed zijn voor zijn carrière als ze bij dezelfde krant als hij zou werken en bij een concurrerend dagblad mocht al helemaal niet. Dus ging ze verder studeren: doctoreren en postdoctorale studies.

Kinderen krijgen en studeren

Albright werd zwanger en kreeg een tweeling. Omdat ze de te vroeg geboren kindjes na de geboorte in het ziekenhuis moest laten en ze met haar frustratie geen blijf wist, schreef ze in voor een cursus Russisch. Daarna werden ook het politieke lot en de ontwikkelingen binnen het Oostblok haar studiedomein. Ze kreeg les van Brzezinski, later haar baas toen hij president Carters adviseur voor nationale veiligheid was. Als studente was Albright al goed gezien bij hem, veeleisend voor zichzelf en perfectionistisch als ze was: 'Of het nu mijn vader of mijn hoogleraar was, ik moest behagen.'
Een derde kindje werd dood geboren nadat het door een teveel aan vruchtwater meer dan waarschijnlijk een zwaar hersenletsel opliep. De diagnose werd gesteld na zes maanden zwangerschap en de arts oordeelde dat het veel te laat was voor een abortus. Over die ervaring schrijft ze: 'Ik weet dat gezinnen met gehandicapte kinderen van hen houden en als mijn baby was blijven leven zou ik onvoorwaardelijk van hem gehouden hebben. Ik weet ook dat de ervaring me overtuigde dat een vrouw zelf het recht moet hebben te kiezen, vooral in moeilijke gevallen, en dat een besluit tot beëindiging van een zwangerschap onmogelijk zonder veel verdriet genomen kan worden - of de reden nu te maken heeft met de gezondheid van de foetus of van de vrouw, of andere treurige omstandigheden.'
In 1967 tenslotte kwam haar jongste dochter Katy ter wereld. Albright wilde absoluut haar eigen intellectueel leven leiden, wat haar niet belette zich schuldig te voelen. 'Ongeacht wat ik deed, dacht ik op dat moment iets anders te moeten doen.'

Over agressie en vrouwen

Volgende week, zelfde tijd zelfde plaats, leest u hoe Albright de vertaalslag maakte van haar persoonlijke ervaringen in een turbulent wereldgebeuren naar een beleid op wereldvlak. In een interview met de Britse krant 'the Guardian' eind oktober antwoordde ze op de vraag of vrouwen wereldpolitiek anders benaderen: ,,Ik meen dat we heel voorzichtig moeten zijn met dat soort van overwegingen. Maar ik denk wel dat vrouwen het op verschillende vlakken anders doen. We houden niet van frontale confrontaties, we streven meer naar een consensus en houden ervan om dingen door te praten. En als we politieke meningsverschillen hebben, nemen we die persoonlijk, meer dan mannen dat doen. Maar of de wereld een andere plek zou zijn als vrouwen het voor het zeggen hadden? Misschien zouden vrouwelijke leiders niet zo snel met elkaar in conflict gaan. Maar als je kijkt naar vrouwen die het maakten aan de top, zijn die niet bepaald non-agressief, ook ik niet.''
Madeleine Albright, gewezen minister van buitenlandse zaken is tevens de vrouw die zwaar wordt bekritiseerd in verband met het effect van de Amerikaanse sancties tegen Irak. Op de vraag of ze een half miljoen kinderen die overleden als gevolg van de tekorten aan medicijnen en voedsel door de sancties verantwoord vond, antwoordde ze: ,,Het was een moeilijke keuze, maar ik denk het de juiste was.''

'Mevrouw de minister', Het persoonlijke verhaal van de machtigste vrouw van de VS - Madeleine Albright met Bill Woodward, uitgegeven bij Anthos/Standaard uitgeverij - ISBN 90-7634-146-X telt 541 bladzijden en kost 22.90 euro.