Er valt weinig te vieren op Equal Pay Day (EPD) tenzij dat op 31 maart de 3 extra maanden (gemiddeld) zijn verstreken die vrouwen moeten werken om hetzelfde jaarsalaris als hun mannelijke collega’s te verdienen. EPD is als initiatief van zij-kant en ABVV vrouwen aan zijn 3de editie toe. Net als in het buitenland krimpt de kloof tussen salarissen van vrouwen en mannen de laatste jaren niet noemenswaardig. Het goede nieuws is dat nu een officieel rapport voorligt: op vraag van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid verzamelden experts van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen cijfers terzake. De enquête naar de structuur en verdeling van de lonen is gebaseerd op 8.062 bedrijven en 101.672 individuele loontrekkenden in 2004.
Vrouwen hebben een aandeel van goed 43 procent in de werkgelegenheid, in de loonmassa valt dat terug op ruim 36 procent. De gemiddelde vrouw verdient 85 procent van wat de gemiddelde man verdient. De loonkloof -gedefinieerd als het verschil tussen het gemiddelde mannenloon en het gemiddelde vrouwenloon en uitgedrukt als een percentage van het mannenloon - bedraagt dus 15 procent. Het grootste deel of 54 procent van het verschil is onverklaard en wijst in de richting van discriminatie. Door de precieze omlijning van de problematiek hoopt men een steeds groter deel verklaarbaar te maken.

Deeltijds werk wordt alvast ingeroepen als een uitleg voor de loonkloof: 40 procent van de vrouwen werkt deeltijds tegen 6,6 procent van de mannen. Part time werk valt voor zowel vrouwen als mannen nadelig uit maar zelfs wanneer men beide categorieën vergelijkt verdienen vrouwen een kleine 10 procent minder. Opvallend is ook dat de loonkloof toeneemt met het opleidingsniveau. Hoe hoger mensen zijn opgeleid hoe vaker ze een baan hebben. Vier op vijf vrouwen met een diploma hoger onderwijs werken en dat geldt ook voor 86 procent van de mannen. Mannen verzilveren hun diploma beter dan vrouwen: de loonkloof voor hoog opgeleide vrouwen bedraagt gemiddeld 23,5 procent. In absolute cijfers: het uurloon van mannen met minstens een diploma hoger onderwijs is 22,37 euro en dat van vrouwen met eenzelfde opleidingsniveau 17,12 euro. Dit verschil hangt nauw samen met de sector en het beroep waarvoor vrouwen en mannen keizen. Minister van Werk Vanvelthoven illustreert met een voorbeeld: in een gesprek met 20 studenten wetenschappen (18 jongens en 2 meisjes) zeggen jongens later een job in de privé-sector te ambiëren terwijl meisjes liever naar het onderwijs uitwijken. Twee derde van wie in het onderwijs werkt is trouwens vrouwelijk. In de stevig betalende ICT-sector bv. is een op vijf werknemers een vrouw, de loonkloof bedraagt er een kleine 20 procent. En in de luchtvaart zijn het vooral vrouwen die de koffie schenken: 4 op 10 werknemers is vrouw en de loonkloof neigt naar de 50 procent.

Met de leeftijd lopen werkende vrouwen steeds meer loonachterstand op. Tot 45 jaar ligt de loonkloof rond de 8 procent. Later stijgt ze tot 12,5 procent om na 55 jaar tot 18 procent uit te groeien. De werkonderbrekingen voor zorgtaken veroorzaken een geringere anciënniteit. Voor de vrouwenpensioenen ziet het er niet goed uit. De loonkloof houdt de vicieuze cirkel rond: omdat vrouwen minder verdienen krimpen zij hun professionele ambities in want dat is voor het gezin de meest rendabele oplossing. De vaststelling dat de gezinssituatie het salaris beïnvloedt is dus een understatement: getrouwde mannen verdienen beter, getrouwde vrouwen slechter en al helemaal als ze kinderen hebben: de loonkloof is dan 14 procent.
Vanvelthoven vindt dat de maatschappelijke trend moet keren, gezinnen moeten hun eigen glazen plafond afbreken en hun dochters en zonen gelijk opvoeden. Ook formele veranderingen moeten de loonkloof verkleinen. Zo kunnen neutrale functieclassificaties een eind maken aan de discriminatie tussen verschillende jobvereisten: vrouwelijke en mannelijke karakteristieken moeten even zwaar wegen.
Gezien in de Europese Unie doet België het niet eens zo slecht: België heeft op vier landen na de minst uitgebreide loonkloof. Ex Oostbloklanden als Hongarije en Polen scoren beter maar Scandinavische landen als Finland, Noorwegen en Denemarken, die een goede reputatie hebben wat gelijke kansen betreft, laten we achter ons. In het Verenigd Koninkrijk verdienen vrouwen tot een derde minder dan mannen.
De vakbonden zijn blij met het rapport en zien het vooral als werkinstrument dat een jaarlijkse update moet krijgen. Het ACV wijst op het bestaan van de vrouwenloonwijzer die de verhoudingen permanent opmeet.

Wij dachten dat Tony Blair zijn premierschap eraan gaf vanwege de hete adem van partijgenoot Brown of wegens de steile val van zijn populariteit, in werkelijkheid zit Cherie Blair erachter. Eerder al zei de vooraanstaande juriste en moeder van vier kinderen dat ze van het strakke koord zou vallen als ze haar carrière op haar gezinsleven zou afstemmen. Nu brengt de Britse krant ‘The Independent’ verslag uit over wat ze aan de bijeenkomst van een linkse denktank vertelde: ,,Ik val achterover als ik onderzoeksresultaten zie die aangeven hoeveel uren mannen met huishoudelijke klussen bezig zijn, in my experience they do nothing at all.’’ Mannen moeten, volgens Cherie, meer doen om de last van de vrouwenschouders te halen, vrouwen worden afgeremd door de zorg voor kinderen en bejaarde ouders. Hoewel moeders de eerste verantwoordelijken zijn voor een belangrijke taak, blijft hun werk onzichtbaar. Tot de betekenis ervan zich in een maatschappelijke kost vertaalt. Wanneer het thuis mis loopt moeten kinderen worden geplaatst. Ook het jeugdrecht slorpt miljoenen ponden op, weet de vrouw van de premier. Het onzichtbare dient zichtbaar te worden en mannen moeten hun deel van het werk leveren. Thuis steekt Tony Blair geen hand uit, toch prijst Cherie zijn regeringswerk. Dankzij het vaderschapsverlof dat onder zijn beleid werd ingevoerd, leven papa’s zich in hun rol in. Daarin moeten ze ondersteund en geholpen worden, zoniet blijft de genderkloof een feit, besluit Cherie Blair.

De Egyptische regering heeft 31 vrouwelijke rechters aangesteld, zo meldt Human Rights Watch (HRW). Tot nu was slechts een vrouwelijk rechter actief, vanaf nu wordt de vrouwelijke stem in de rechtspraak frequenter gehoord. HRW hoopt dat de vrouwelijke rechters aan alle soorten rechtbanken zullen worden toegewezen zodat ze bv. niet enkel over familierechtzaken moeten beslissen.
De uitsluiting van vrouwen uit het juridisch apparaat was niet in de Egyptische wet voorzien, integendeel de grondwet garandeert gelijke kansen voor vrouwen en mannen. Maar rechters in de Opperste Juridische Raad die over kandidaturen moeten oordelen, wezen de vrouwelijke sollicitanten gewoon af. Soms zelfs expliciet vanwege hun geslacht. Vrouwelijke rechters moeten wel eens alleen samenzijn met mannen en dat zou volgens de oude rechters ongehoord zijn.

Mannelijke camaraderie is een mooi ding; samen dwepen met dezelfde singer song writer, lyrisch spreken over een film of een dode schrijver die een zwak voor blote madammen had -niet dat ik daar iets op tegen heb - de betekenis ervan voor het eigen parcours over volzinnen uitsmeren en elkaar vol (h)erkenning toeknikken. Het vormde de hoofdmoot van het nieuwe vrt-cultuurprogramma Lux XL. Hoeveel ik ook van mannen hou, als vrouw had ik in de beslotenheid van die eerste aflevering niet veel te zoeken, ik was er dan ook uitdrukkelijk voor gaan zitten vanwege de aangekondigde komst van Lotte Van den Berg, regisseuse bij Het Toneelhuis. Ze is de dochter van filosoof-poppenspeler Jozef Van den Berg, de man die voor elkeen die hem ooit meemaakte een eigen betekenis heeft. En over haar vader mocht Lotte vertellen wat iedereen al heel lang weet, nml. dat de man al 16 jaar in een zelfgebouwd hutje woont in een Nederlandse burgertuin. En er een altaartje voor orthodoxe diensten oprichtte naast de poppenkist waarin Mevrouw de Koningin en Portemonnee zijn opgeborgen. ,,Als ik Lotte zie krijg ik het gevoel dat Jozef Van den Berg hier zit, ik hoor hem zelfs spreken’’, oppert gastheer Luc Janssen. Ze heeft inderdaad hetzelfde idioom als haar vader maar zegt toch: ,,Ik hoop dat u mij ook ziet…’’ Niet dus. Voor wie toch iets meer over haar wil weten geven we alvast de commentaar mee die ze kreeg bij de ontvangst van de Charlotte Kohler Prijs: ‘'Lotte Van den Berg doet in haar theaterwerk heftige uitspraken over de werkelijkheid, niet op een realistisch maar op een dieper, abstracter niveau. Zij zoekt naar manieren waarop zij de werkelijkheid en de theatervoorstelling kan vermengen.'
De eerst volgende keer dat haar werk in België te zien is zal ik erbij zijn. En dat is een niet bedoeld neveneffect van het onvolprezen cultuurprogramma. Ik zou het herenonderonsje niet eens zoiets voorbijgestreefds als ‘seksisme’ willen aanwrijven. Gewoon een beetje nonchalance, onaandachtzaamheid, gebrek aan fijngevoeligheid die in een relevante samenspraak met mensen toch wel van pas komt.
Meer over Lotte Van den Berg via /www.toneelhuis.be