Gelijke kansen vormen een mooi streven maar zijn geen realiteit. Het steunpunt Gelijke Kansen organiseerde daarom een seminarie onder de titel ‘Het leven zoals het zou kunnen zijn’. Socioloog Koen Pelleriaux vindt het alvast een deprimerende gedachte dat de kansen van het individu vooraf zijn afgemeten. Mensen komen niet toevallig in A.S.O. of B.S.O. terecht: ondanks de inspanningen voor democratisering van het onderwijs blijft er sinds de jaren vijftig tot nu eenzelfde verband bestaan tussen het zogenaamde beroepsprestige van de vader en de opleiding van zijn kinderen (sorry, dat van de moeder komt er niet aan te pas). De eigen opleiding bepaalt in toenemende mate het persoonlijke beroepsprestige, maar gezien het eerste verband is maatschappelijke mobiliteit een hachelijke zaak. Bij een bepaalde studierichting ‘horen’ bepaalde opvattingen. Zo zijn voorstanders van harde repressie, mensen met etnocentrische opvattingen en politiek cynisme vooral in het B.S.O. terug te vinden terwijl leerlingen uit het A.S.O. zich tolerant opstellen op vlak van seksualiteitsbeleving en bio-ethiek. En het kind heeft ook een naam: Sofie heet 23 procent van de meisjes in het A.S.O. en in het B.S.O. heet één meisje op vier Kelly. Ze komen niet in die studierichtingen terecht omdat ze zo heten maar omdat hun naam verwijst naar hun herkomst en die hun kansen in het onderwijs bepaalt. Als mensen het niet maken omdat ze een goede opleiding missen, wordt dat ook nog hun schuld geacht. Er heerst een harde maatschappelijke ongelijkheid, zegt Pelleriaux, een van twee werelden met heel verschillende opvattingen en smaken die elkaar nog amper ontmoeten.

De Canadese sociologe Melinda Mills, nu verbonden aan de faculteit sociale wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam, bracht verslag uit over het ‘Gobalife project’, dat ging na hoe de levensloop en de (on)gelijke kansen van mensen door de globalisering worden beïnvloed. Het onderzoek vroeg zich af hoe het macro gegeven van globalisering meespeelt in de overgang naar volwassenheid – wanneer mensen gaan samenwonen/trouwen, kinderen krijgen, onroerend goed verwerven - en hoe het vorm geeft aan loopbanen van vrouwen en mannen. Globalisering heeft een toenemende onzekerheid voor gevolg: ICT en de kennismaatschappij maakt of breekt mensen en het marktmechanisme is onverbiddelijk. Hoe dat doorwerkt op het micro-niveau, op het individuele leven, hangt af van de filters die de verschillende samenlevingen inbouwden: het beleid op vlak van opleiding, welvaart, arbeid en van het gangbare familiale en culturele vangnet. Dat bleek uit het longitudinaal onderzoek dat in veertien landen liep.

Deeltijdse en tijdelijke arbeidscontracten zijn een symptoom van de onzekere arbeidsmarkt en resulteren in een relatieve economische onzekerheid van de werknemers. In familiegerichte landen als Italië en Spanje bv. stelt de jeugd de volwassenheid daarom uit en blijft ze gewoon langer onder het ouderlijke dak. In Zweden maakt het minder verschil omdat mensen sowieso haast niet meer trouwen maar samenwonen en de welvaartsmaatschappij meer hulp biedt. Een genderspecifieke reactie is dat naarmate vrouwen zich minder zeker voelen op de arbeidsmarkt, ze meer een vaste partner zoeken. Hoe sterk vrouwen aan de arbeidsmarkt vastzitten, hangt ook af van het type maatschappij. In de familiegeoriënteerde samenleving verliezen vrouwen hun greep op de arbeidsmarkt, ook in de post socialistische landen waar vroeger alles georganiseerd was, daalt de betrokkenheid van vrouwen in het arbeidsproces. In liberale landen als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten waar vrouwen goed zijn geïntegreerd, blijven vrouwen min of meer op hun posities. De flexibilisering van de jobs kan de combinatie met het gezin makkelijker te maken, besluit Mills, al is de valkuil dat de kinderopvang zich niet altijd even soepel opstelt.

Hoe breed is de kloof tussen vrouwen en mannen? Het World Economic Forum heeft de afstand voor het eerst echt opgemeten en dat op basis van vijf criteria: de economische participatie en kansen van vrouwen, hun politieke deelname, de toegankelijkheid voor vrouwen van het onderwijs en van de welzijns- en gezondheidszorg. Vooraf dit: geen enkel land heeft de kloof naadloos gedicht. België maakt met zijn twintigste plaats een belabberde beurt in tegenstelling tot de Scandinavische landen. Zij hebben een voorbeeldfunctie inzake gelijkheid van vrouwen en mannen en tonen aan dat volgehouden inspanningen blijvende resultaten boeken. Niet toevallig scoren ze ook goed qua economische competitiviteit. Door vrouwen kansen te geven benutten ze hun menselijk kapitaal vollediger dan andere landen en dat loont, stellen de economisten van het Forum vast. In de Europese Unie zijn het Verenigd Koninkrijk en Duitsland koplopers, gaan de Baltische Staten voor op België en zijn de mediterrane landen als Italië en Griekenland de hekkensluiters.
U kunt het rapport hier inkijken.

Een mens leeft niet van waardering alleen. Nochtans moeten kunstenaressen het daarmee vaak stellen. In de ‘The New York Times’ (NYT) schrijft Greg Allan: de kunstmarkt is onevenwichtig in zijn appreciatie, kunst van vrouwen wordt gewaardeerd, behalve als het erop aan komt er een financiële waarde tegenover te stellen. Ergens in de vroege jaren ’50 kreeg Lee Krasner (1908-1984) - een merkwaardige reactie op haar werk: ‘het is zo goed, het is haast niet te geloven dat een vrouw het gemaakt heeft!’ Niettemin wimpelde de man, haar vroegere leraar trouwens, de vraag af om het werk in een galerij te introduceren. Krasner is ook gekend als ‘vrouw van’, met name Jackson Pollock. Voor haar werk wordt slechts een fractie betaald van het bedrag dat men voor Pollock neertelt. Een vicieuze cirkel die vrouwelijke kunstenaars nog steeds niet hebben kunnen doorbreken; omdat de vooral mannelijke kunstverzamelaars niet zoveel geld voor hun werk neertellen, raken kunstenaressen minder vlot binnen in de topgalerijen. Van de 861 werken die in deze meidagen in de grote veilinghuizen Christie’s, Sotheby’s e.a. worden aangeboden, komt slechts 13 procent uit vrouwenhanden en van de 61 werken die boven een miljoen dollar worden ingezet zijn er amper zes van vrouwelijke kunstenaars, o.m. van Louise Bourgeois en de Zuid-Afrikaanse Marlene Dumas. Een dubbele maat waarmee bv. ook twee winnaars van de Turner Prize gemeten worden: ‘een’ Damien Hirst (winnaar ’95) brengt ongeveer het tweevoud op van ‘een’ Rachel Whiteread (winnaar ’93).
Lezen en een kijkje nemen op nightcrew.net, www.arthistory.sbc.edu en varoregistry.com

Vrouwenkunst is niet per se feministische kunst. Maar het Amerikaanse feministische magazine ‘Ms.’ vult het artikel in de NYT wel aan met een bericht over het initiatief van filantrope Elisabeth Sackler. Die zorgt er voor dat in 2006 een vleugel van het Brooklyn museum gevuld wordt met ‘feministische kunst’. ‘The Dinner Party’ van Judy Chicago is een icoon en zal er een prominente plaats innemen. De kunstenares realiseerde het samen met een legertje medewerkers tussen 1974 en 1979. ‘The Dinner Party’ is een grootse driehoekige installatie van tafels met daarop porseleinen schotels die symbolisch 39 eregasten vertegenwoordigen: vrouwen die mee de vrouwengeschiedenis schreven maar volgens Chicago systematisch werden verzwegen. Het werk lijkt nu misschien voorbijgestreefd maar het werd wel gemaakt in een tijd waarin vrouwen zelden zichtbare maatschappelijke posities innamen.
Even aanzitten op judychicago.com

Een ‘gebeurtenis’ uit het Kunstenfestivaldesarts meemaken is een moment van schoonheid, van ontroering, van verontwaardiging of van plezier beleven, dat garandeert persverantwoordelijke Anne-Sophie Van Neste. U weet wel, zo een moment waarop u zichzelf ook een beetje kunstenaar voelt omdat het meest sublieme plekje in uzelf wordt aangesproken. Het Kunstenfestivaldesarts is samengesteld uit 36 ‘gebeurtenissen’, ook al vermeldt het programmaboekje ‘muziek’, ‘dans’, theater’…, maar in de fascinerende werkelijkheid van het festival wordt die opdeling niet zo strak aangehouden. De kunstenaars vermengen de verschillende genres en media om hun eigenzinnige visie vorm te geven, altijd gaat het om een betrokkenheid van hen zelf op de wereld. De wereld is uiteindelijk de grote gastvedette van het Kunstenfestivaldesarts; de kunstenaars komen immers uit België, Europa en verder uit alle windstreken en trekken met hun aanwezigheid, hun bericht en hun talenten onze geesten open.

Het Kunstenfestivaldesarts bezoeken heeft aldus ook een politieke dimensie. Een die getuigt van respect en vooral belangstelling voor andere culturen en nationalistische en zelfs eurocentrische beperkingen achter zich laat. Directrice van het Kunstensfestivaldesarts Frie Leysen kreeg in 2003 de ‘Vlaamse prijs voor algemene culturele verdienste. De jury koos bij die gelegenheid een citaat van Marcel Proust om de droom te verwoorden die tien jaar geleden aan de basis lag van het internationale evenement en vandaag nog geldt: ‘De enige werkelijke reis, de enige verjongingsbron, zou niet zijn om naar nieuwe landschappen toe te gaan, maar andere ogen te hebben, de wereld te zien door de ogen van een ander, van honderd anderen, die honderden werelden te zien die ieder van hen ziet, die ieder van hen is’.
Het Kunstenfestivaldesarts begint morgen en u vindt het programma op www.kunstenfestivaldesarts.be

‘Moederdag’, een woord dat, als het even kon, tegelijk naar mottenbollen en aardbeientaart met koffie zou ruiken. Het feest gaat al héél lang mee, volgens sommigen begon het allemaal duizenden jaren terug toen de Grieken een lentefuif op touw zetten voor Rhea, de moeder van alle goden. In de middeleeuwen werd een ander soort moederdag gevierd, de kinderen die dikwijls al jong van huis gingen om een stiel te leren, keerden één zondag per jaar terug met een cadeautje voor hun moeder. De meest recente versie dateert ook al weer uit 1905 toen de Amerikaanse Anna Jarvis de verjaardag van de sterfdag van haar moeder, elke tweede zondag van mei, uitbreidde naar een feestdag voor alle moeders. President Wilson kon daar inkomen en maakte er een ‘nationale moederdag’ van die, zoals vele merchandising projecten, naar Europa overwaaide. Voor ons is het een bloemendag in onze gewone kalender maar ook een woord met vele connotaties, keerzijden ook.
In ‘De mythe van de moederliefde’, bestudeert de Franse sociologie en filosofe Elisabeth Badinter vier eeuwen Frans moederschap, vertrekkend van het historisch gegeven dat in 1780 van de 21 000 in Parijs geboren kinderen slechts duizend door hun moeder werden gezoogd en een zelfde aantal door een min in het huis van hun moeder. De anderen werden bij een betaalde voedster ondergebracht om pas vele jaren later terug te keren bij de vrouw die hen het leven schonk maar waarvan ze inmiddels totaal waren vervreemd. Over onze tijd schrijft ze: ‘De tegenspraak is nooit zo groot geweest. Want ook al liet men het begrip (moeder-)instinct vallen ten gunste van het begrip liefde, toch bleef dit laatste alle kenmerken van het eerste behouden. In ons denken, of liever in ons hart, blijven we moederliefde in termen van een absoluut noodzakelijk gevoel opvatten. (…) De geschiedenis van het moedergedrag van de Françaises in de afgelopen vier eeuwen is in dat opzicht niet bemoedigend. Ze laat niet alleen zien dat er in attitudes en soort liefde grote verschillen waren, maar ook dat het begrip liefde gedurende lange periodes niet eens aan de orde was.’

Een andere bijgedachte is dat niet alle vrouwen kinderen hebben. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld beklaagt de ‘British Childfree Association’ zich over het feit dat kinderloze vrouwen als tweederangsburgers worden behandeld, terwijl nu toch een op vijf westerse koppels kiest om kinderloos te blijven. Als overheid en werkgevers zich inspannen om de ‘work-life balance’ te bevorderen, moeten ze dat voor iedereen doen en niet alleen voor mensen met kinderen. Ook kinderloze mensen dragen zorg voor zichzelf én anderen, stelt de vereniging. Liefde, zorg en relaties dragen de samenleving en zijn niet uitsluitend iets tussen moeder en kind. Hoog tijd dus om er een prijs op te zetten. Dat betoogt de Amerikaanse Judith Stadtman Tucker, uitgever van ‘The Mothers Movement Online’. Ze windt zich op over het feit dat – in Amerika nog minder dan bij ons –‘moederen’ niet gezien wordt in zijn sociaal-economische context. Het kost tijd, en dus geld. De zorg die mensen aan hun kinderen besteden is zoveel omvattend dat de maatschappij ervoor terugschrikt om die geldelijk uit te drukken. Meteen een voorwendsel om het moederen als een roeping af te doen en als exclusief vrouwelijk, stelt Tucker. Een standpunt dat ze deelt met Miriam Peskowitz, een academica die haar loopbaan even onderbrak voor het krijgen van een dochter en het schrijven van een boek ‘The Truth Behind the Mommy Wars’. Dat krijgt een vervolg op haar ‘playground-site’ waar ze regelmatig bedenkingen over werken en moederen post. Ideeën die we, ondanks de Belgische voorzieningen als ouderschapsverlof en tijdskrediet relevant genoeg vinden om naar te verwijzen, want ‘zorg’ is ook bij ons het zorgenkind omdat het kost en niet ‘rendeert’.
Een en ander vindt u op www.mothersmovement.org en www.playgroudrevolution.com

Wie de film ‘Hotel Ruanda’ heeft gezien, houdt een beeld voor ogen van de vreselijke burgeroorlog in het Centraal Afrikaanse land in 1993. In het oostelijk gelegen buurland Burundi speelde zich dezelfde tragedie af waarin Maggy Barankitse een rol op zich nam die vergelijkbaar is met die van Paul Rusesabagina. In het heetst van de strijd tussen Hutu’s en Tutsi’s redde ze het leven van 25 kinderen. Na de oorlog richtte ze het huis van de vrede op en verschillende kinderdorpen om de wezen van béide vroegere kampen op te vangen. In die gemeenschappen worden de kinderen geliefd en leren ze zelfredzaam te worden en verdraagzaam te zijn, een bagage voor de rest van hun leven die ze kunnen inzetten in een getraumatiseerd land. Barankitse hielp op die manier al 10 000 kinderen. In 2003 kreeg ze de zogenaamde Nobelprijs voor Kinderrechten. Nu kent het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de VN haar de Nansen-vluchtelingenprijs toe. Ze ontvangt op 22 juni 100 000 dollar die ze mag inzetten voor haar project. U kunt haar ontmoeten op: www.childresworld.org

Dat blijkt uit een internetpeiling bij 3000 leraren, leerlingen en ouders van het onderwijsblad Klasse. Terwijl de ondervraagde groep zich zelf een 7,4 op 10 geeft voor zijn inspanningen om gezond te leven, krijgt de school slechts 6,1 op 10. Een absoluut dieptepunt bereikt dat cijfer bij jongeren tussen 14 en 18 jaar als het gaat om de persoonlijke hygiëne: 5 op 10 of net niet gebuisd voor de kans om je handen te wassen of je tijd te slijten in verluchte lokalen. Een 5,3 geven ze voor de netheid van toiletten en wasbakjes. Cijfers die ook zouden passen bij de impressies die we na al die jaren moeiteloos weer kunnen oproepen. De leerkrachten van hun kant vinden de sanitaire installaties nochtans een 6,7 waard. De schoolkeuken en de gezonde tussendoortjes krijgen van de jongeren een 6,6 en achter de bespreekbaarheid van seksualiteit staat het cijfer 6. Wat het thema gezondheid betreft, is de school nog niet volleerd.