Een rapport van de Britse ‘Cranfield Management School’ bevestigt wat eerder (wm # 76) door een studie van het Amerikaanse onderzoeks- en consultancy instituut Catalyst was aangetoond: bedrijven die (mee) door vrouwen worden geleid zetten betere resultaten neer dan deze met een exclusief mannelijk bestuur. Ondernemingen die vrouwen in het topmanagement opnamen, boeken gemiddeld een return van 14 procent tegen 10 procent waar een mannenclubje de zaak leidt. De cijfers verbeteren nog naarmate er meer vrouwen beslissingsbevoegdheid hebben, zo stelt het rapport. Dat kan eigenlijk ook niet anders, meent co-auteur dr. Val Singh: ‘Vrouwen brengen een ander soort informatie in het bedrijf dan hun mannelijke collega’s en dus worden beslissingen op een bredere basis genomen. Vrouwen zorgen voor een betere, zelfs ‘beschaafdere’ sfeer in de bestuurskamer. Ze doorprikken het geijkte, mannelijke ideeëngoed en zijn sensitiever.’ In eerdere publicaties toonde Singh zich al een fervent verdediger van diversiteit in het beleid: die zorgt voor veelzijdige en kwalitatieve ideeën en daaraan hebben we in onze kleurrijke samenleving behoefte, meer dan we ooit hadden durven dromen, aldus de Britse onderzoekster. Volgens haar hebben vrouwelijke managers meer voeling met de noden van consumenten en met wat bij de werknemers leeft. Bedrijven met diversiteit aan de top stellen dan ook meer daden van ‘good corporate governance’. Vraag is of baron Lippens hiervan wist toen hij zijn code voor deugdelijk bestuur voorstelde.
Meer over het Cranfieldonderzoek

Het rapport was nog niet uit of de Britse minister van Handel en Industrie, Patricia Hewitt, riep bedrijfsleiders al op om hun rangen open te stellen voor meer vrouwen. Geen overbodige luxe want in een derde van de top 100 bedrijven van het Verenigd Koninkrijk is in het bestuur geen vrouw te bekennen. Een op tien heeft wel een vrouw in de bestuursraad maar in een overgroot deel van de gevallen gaat het om een deeltijdse band met het bedrijf en leveren de topvrouwen hun diensten onder de vorm van consultancy.
In België was in 2002, volgens cijfers van Vicindo DataMarketing, 16,6 procent van de afgevaardigde bestuurders en zaakvoerders vrouwelijk. Dat klinkt beter dan het is want vrouwen situeren zich vooral aan de top van kleine bedrijfjes in zachte sectoren.
De Britse vrouwen menen dat het rapport het bedrijfsleven voldoende voor diversiteit kan sensibiliseren en zal bijdragen aan het creëren van het ‘momentum’ om meer vrouwen bij het bestuur te betrekken. Om die reden trekt het Cranfield rapport ook de aandacht van Noorwegen waar men vrouwelijke participatie aan het beleid via quota wil opleggen.

Turkije is een groot land met vele schakeringen. De somberste plekken situeren zich in het zuidoostelijk Koerdisch gebied waar volgens rapporten van de Verenigde Naties 55 procent van de vrouwen analfabeet is en 58 procent van de vrouwen fysiek wordt mishandeld. Hoe we ons dit moeten voorstellen? Twee jaar geleden nog werd een jong meisje in de stad Urfa gestenigd omdat ze bij het zendstation van een lokale radio een liefdesliedje had aangevraagd.
Het vrouwenhuis ‘Ka-Mer’ dat Nebahat Akkoc in 1977 opende, wil een toevluchtsoord zijn voor de geviseerde vrouwen. Akkoc, een vijftigjarige gewezen onderwijzeres, heeft zelf een geschiedenis van geweld achter de rug, zij het in politieke context. Nadat haar echtgenoot, als verdediger van de Koerdische zelfbeschikking vermoedelijk door Turkse veiligheidsdiensten was vermoord, werd ze zelf opgepakt en gefolterd. Enkel mensen die thuis aan geweld werden blootgesteld zijn daartoe in staat, bedacht ze. Als geweld thuis begint, kan het er ook eindigen, redeneert Akkoc en dus probeert ze een dam op te werpen tegen familiale agressie.Zo kon Akkoc een raad van ouderlingen overtuigen om een jong meisje dat zou worden vermoord omdat ze had geflirt met rust te laten.
Daarom is er hoop, getuigt ze. Recent weigerden drie rechters om verzachtende omstandigheden in te roepen bij de strafbepaling van schuldigen van zogenaamde eremoorden. ,,Een begin’’, constateert Akkoc, ,,het heeft dan ook zeven jaar geduurd voor de vereniging zich een beetje kon laten gelden in het gerechtelijk milieu.’’ Zo beschouwd heeft de kwestie of Turkije in de Europese Unie thuishoort ook te maken met de vraag of eventueel lidmaatschap de zaak van Akkoc kan dienen.

Voor het eerst in jaren zit er in 2004 weer groei in de Belgische gezinnen: gemiddeld telden die 2,36 personen tegen 2,34 in 2003. Voor ons nog geen reden om een bord bij te zetten als we een winters soepje op tafel toveren, al betekent de schoorvoetende groei wel een trendbreuk. Immers, sinds de jaren zeventig, toen een gemiddeld gezin nog uit 2,95 personen bestond, waren de huishoudens alleen nog maar gekrompen. In Vlaanderen zijn de gezinnen nog steeds het grootst en tellen ze 2,42 individuen. In Brussel bestaat een gezin gemiddeld uit goed twee mensen en Wallonië situeert zich met 2,36 perfect op het nationale gemiddelde.
Meer hierover

Welke roman heeft u het sterkst beïnvloed in de manier waarop u zichzelf, als vrouw, ziet? Als dat geen boeiende vraag is… Met ‘Watershed Fiction’, hield BBC Women’s Hour een poll bij het publiek. In de longlist van 100 boeken was er zowel plaats voor Anna Karenina, Madame Bovary, Pipi Langkous als voor vrouwen ontstaan in de verbeelding van de zussen Brönte, Paulo Coelho, Gabriel Marquez of de hilarische creaturen van Kate Atkinson. Bridget Jones sloop in de top 30 en de uiteindelijke top vijf was bloedstollend Brits én conservatief. Met ‘Pride and Predjudice’ van Jane Austen als winnaar – ‘oh mijn waarde echtgenoot, wil u alstublieft bij mijnheer Darcy op bezoek want hij is zo rijk en moet dringend verliefd worden op een van onze vijf huwbare dochters’, weet u nog wel - en Jane Eyre van Charlotte Brönte als runner up. Soms is de vraag boeiender dan het antwoord en wellicht maakt u zelf een interessanter lijstje.
Het volledig Brits resultaat

En dan is het weer wenstijd. Een goede gezondheid, mooie feesten, de liefde van wie u dierbaar is… om die traditionele waarden willen en kunnen we niet heen. Gelukkig maar, want buiten die welomlijnde verwachtingen wordt het allemaal een beetje schimmiger.
Overige wensen zijn dan ook niet meer dan aarzelende gedachten. Over een tintelende kou in de komende wintermaanden bijvoorbeeld, die moet tegenspreken dat de aarde voelbaar opwarmt. En over een grote generositeit, die de onzekere zekerheden kan vervangen. Over ‘meningen bij benadering’, opvattingen die steeds kunnen worden herzien, ideeën voortdurend gewikt en gewogen tegen het overwicht van vastgeroeste opinies. Over wisselende stemmingen tegen de eenduidigheid van het bestaan. Van harte, een hoopvol nieuwjaar!

Op 4 december is het negenentwintig jaar geleden dat de Joodse filosofe Hannah Arendt (1906-1975) aan een hartaanval overleed. Ondanks deze niet afgeronde verjaardag wint ze vandaag aan actualiteit. Bijvoorbeeld via het theaterstuk ‘Wat is Denken?’ met Carly Wijs en Ryszand Turbiasz dat momenteel door Vlaanderen toert. Het gaat o.m. over de liefdesrelatie tussen de denkers Hannah Arendt en haar leraar Martin Heidegger en over de zaak Eichmann, maar eigenlijk speelt het denken zelf de hoofdrol. Als Hannah Arendt het denken zo belangrijk vindt, zegt ze ook iets over onze tijd en zelfs over ons, mensen die het blijkbaar vooral van de daadkracht moeten hebben.
Het handelen zonder het denken, is géén goede zaak, vindt Arendt. Eichmann, die tijdens de tweede wereldoorlog verantwoordelijk was voor de ‘feilloze’ deportatie van miljoenen Joden, leverde daarvan een historisch bewijs. Arendt bracht voor de krant ‘The New Yorker’ verslag uit van zijn proces in Israël. ‘Even doeltreffend had hij zijn job voor het Rode Kruis gedaan’, stelt Arendt, ‘Eichmann is slechts de uiterst secure uitvoerder van bevelen.’ Niet zozeer het doel, het uitroeien van de Joden, dreef hem. Wel het systematisch volbrengen van zijn opdracht. Voor de Joodse gemeenschap was deze vorm van empathie in een notoire oorlogsmisdadiger meerdere bruggen te ver.

Ondanks de uitleg die ze aan Eichmanns handelen geeft, vindt Arendt zijn veroordeling tot de strop meer dan terecht. Zijn ‘gedachteloosheid’ is onvergeeflijk. Daarvoor stelt ze de totalitaire massaorganisatie van het Derde Rijk verantwoordelijk die er op uit was om het geweten te elimineren en wel door iedere vorm van eenzaamheid te weren. Eenzaamheid is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen denken. De uitspraak ‘denken is het geluidloze tweegesprek met mezelf’, leent Arendt bij Plato. Die stille dialoog met zichzelf is geen asociale opstelling maar juist een voorwaarde om ook met anderen (ethisch) samen te leven. In het denken immers ontmoet men zichzelf, de enige van wie men nooit kan weggaan. Dat is ook de reden waarom men liefst in overeenstemming met zijn eigen ethiek zal handelen, omdat men zichzelf anders veroordeelt tot het eeuwig samenzijn met een immoreel iemand. ‘Niemand kan zijn geweten intact houden, als hij de dialoog met zichzelf niet kan actualiseren, d.i. wanneer hij die eenzaamheid mist die nodig is voor gelijk welke vorm van denken.’, schrijft ze.
In een volgeboekt agenda, is de afspraak met zichzelf dus wél de allerbelangrijkste.
(Bron: ‘Politiek in donkere tijden’, Essays over vrijheid en vriendschap. Hannah Arendt, uitgeverij Boom, Amsterdam 1999 ISBN 90 5352 495 9)

Wat Arendt er evenwel niet van heeft weerhouden om als studente hopeloos verliefd te worden op de professor filosofie aan de universiteit van Marburg: Martin Heidegger. Hij beëindigt hun verhouding na drie jaar omdat hij zijn reputatie als academicus en echtgenoot niet langer kan beproeven. In het Duitsland dat Arendt als Joodse moet ontvluchten, eerst naar Parijs en later naar de Verenigde Staten, sluit Heidegger zich aan bij de NSDAP. Even goed ageert hij tegen de ‘Verjudung’ van de Duitse intelligentsia. Arendt van haar kant helpt Joodse kinderen te vluchten naar Palestina.
Een oorlog en zoveel Joodse doden later zou je wel denken dat Arendt die man uit haar herinnering heeft gebrand. Integendeel zoekt ze weer contact met hem en bij sporadische ontmoetingen vindt ze hem nog steeds die ‘hulpeloze man, oprecht goed van inborst’. Actrice Carly Wijs laat de filosofe Hannah Arendt zien als een briljante vrouw met emoties. Een irrationele vrouw die zich na een bezoek aan de een oude en onverschillige Heidegger depressief en afgewezen voelt, in plaats van hem zelf radicaal uit te vlakken. Een denkende vrouw die nuances aanbrengt en begrip voelt waar dat, terugkijkend op de ontwikkelingen van de geschiedenis, absoluut ongepast lijkt te zijn. Het lijkt alsof Arendts gevoel haar denken even heeft ingehaald, alsof ze ondanks de dialoog met zichzelf de samenspraak met die ander mist.
Een speellijst van ‘Wat is denken?’ op De onderneming

In de Verenigde Staten telt het ‘Center for Women’s Business’ 10,5 miljoen bedrijven in vrouwenhanden, goed voor zowat de helft van alle zelfstandige zaken. Nog mooier is dat 95 procent van de onderneemsters zich succesvol noemt. Dat blijkt uit een onderzoek van Wells Fargo/Gallup dat recent 1200 vrouwen ondervroeg. 85 procent van hen stelt dat indien ze vandaag weer moesten kiezen, ze weer zelfstandig zouden gaan werken. Niet moeilijk om te begrijpen want 72 procent van de ondervraagden noemt haar persoonlijke financiële situatie goed tot uitstekend en 62 procent zegt dat die verbetert. Drie kwart zegt beter af te zijn dan indien ze voor een ander bedrijf in dezelfde sector zou werken in dienstverband. Hoewel 60 procent van de vrouwelijke ondernemers hogere omzetcijfers verwacht voor de komende twaalf maanden, plant slechts 23 procent ook meer jobs te creëren.

Het Diane onderzoek van Markant/Cezov in samenwerking met het Europees Sociaal Fonds levert minder euforische maar duidelijker resultaten op dan wat uit de VS overwaait. Bij ons is slechts 30 procent van de ondernemers een vrouw. De ondernemende vrouwen hebben veelal een diploma graduaat, hoger of universitair onderwijs en een pak elders opgedane beroepservaring. Zij zijn het sterkst vertegenwoordigd in de dienstensector, met een oververtegenwoordiging in de verzorgingssector, in de vrije beroepen en de handel. Bij hun ondernemingsstijl hoort ‘willen uitblinken in wat ze doen’ maar hun zaak hoeft niet per se uit te breiden. Slechts een op vijf wenst een groei van het personeelsbestand en negen procent van de ondervraagde vrouwen heeft export voor ogen. Vrouwen maken minder lange werkdagen dan mannen maar de grootste groep van de ondervraagden presteert toch nog altijd meer dan 40 uur per week. Een en ander maakt dat vrouwen in de laagste inkomenscategorieën zitten. Meer dan de helft verdient minder dan 7.500 euro per jaar, slechts een goede 11 procent behoort tot de inkomenscategorie + 25.000 euro per jaar. Meer informatie over het Dianeproject vindt u op Amazone.be

Gelijkaardige informatie vindt u in het Genderzakboekje 2004 dat eveneens over ‘Vrouwelijk ondernemen’ gaat. Het Vlaams Gewest telt 351.000 ondernemers of een kleine 9 procent van de bevolking op arbeidsleeftijd (15-64 jaar). Daarmee ligt de Vlaamse ondernemersgraad iets onder het Europese gemiddelde van 9,4 procent. Ondanks het mannelijk overwicht bleef de ondernemersgraad in Vlaanderen min of meer op peil dankzij de toenemende wil van vrouwen om zelfstandig te gaan. Het aandeel ondernemers bij de vrouwen nam de voorbije tien jaar licht toe (van 5 naar 5,4 procent) terwijl het aandeel bij de mannen terugliep (van 13,6 naar 12,3 procent).
Verder geeft het genderzakboekje een antwoord op vragen als: Hoeveel Vlaamse jongens en meisjes volgen een opleiding tot ondernemer en op welke beroepen richten ze hun toekomstplannen? Welke specifieke hindernissen ondervinden vrouwelijk starters? Is het maatschappelijk klimaat in Vlaanderen gunstig voor vrouwelijk zelfstandig initiatief? De publicatie is gratis te bestellen bij het ESF-Agentschap via mail wendy.vandenbroeck@esf-agentschap.be of tel. 02 546 22 31.
(Bron: Steunpunt WAV – Arbeidsmarktflits 51)