Stel dat u vakantie hebt en plant om die op een zonnige plek door te brengen. Onder een parasol met een boek. Dat u tussendoor ook even in uw eigen leven wil bladeren, niet te nadrukkelijk weliswaar, maar met voldoende aandacht om een paar mensen, gebeurtenissen, een streven, een droom, een verdriet… een plaats te geven. Dan hebben we misschien een tip voor u, een boek om op de valreep in uw koffer te stoppen zodat het meereist en verderop als gezel en gids bij u kan zijn. ‘Handboek voor de moderne man’, zo heet het, van de Spaanse schrijfster Angela Vallvey waarover we eigenlijk niet veel meer terugvonden dan dat ze eerder bekroonde kinderboeken schreef en precies veertig is. Op de foto op de achterflap van haar boek ziet ze er uit als een van haar personages, als een knappe vrouw die los genoeg met het leven kan omspringen om er van te genieten en de pijn te overleven. Blond ook, want nogal wat vrouwen in haar boek zijn blond of hebben in ieder geval blond gekleurd haar, wat in Spanje waarschijnlijker is. Je haren kleuren blijkt maar één manier te zijn om met de gegevenheden van het leven om te gaan, maar dat terzijde.

Wat moeten wij met een handboek voor de moderne man? Het is een roman over een koppel met een zoontje, Ulysses en Penelope noemden hun kind Telemachus. Penelope liet haar man met het kind en bijhorend alimentatiegeld achter omdat hij haar te vaak bedroog. Misschien ook omdat zij als modeontwerpster stilaan wist dat ‘haar capaciteiten ontsproten uit een meer complex, verborgen deel van haar zelf.’ (…) In het appartement waar ze met Ulysses en haar zoontje had gewoond, voelde ze zich (en was ze waarschijnlijk ook) een vadsige, luie maar aardige dienstmeid. Het hoofd vol van het soort grijze stofvlokken die je met de zwabber onder de sofa te voorschijn haalt. (…) Elke avond weer dat beklemde gevoel dat ze moest bedenken wat ze de volgende dag zouden eten.’ Dus laat ze hen aan elkaar over en zendt per seizoen een trendy en peperdure outfit voor Telemachus die de kleine overigens niet altijd gewillig aantrekt.

Ulysses vangt het verlies op met een zoektocht naar het Geluk! Daarvoor loopt hij school bij zijn ex-schoonvader Vili die ’s avonds filosofische gesprekken houdt met zoekers van allerlei slag. Samen bijten ze zich vast in het thema ‘Wat is Geluk en kun je het vinden door het Goede te doen?’ Een beetje halfhartig en haast altijd met Telemachus op schoot hoort Ulysses de verhalen aan van de medecursisten: vrouwen met wie hij best naar bed zou willen, oudere types die hun slijtage cultiveren, in de mensen en zichzelf teleurgestelde mannen… De getuigenissen vormen losse taferelen over schaamte en rancune, over scherpzinnige ouderdom, over illusies, over moed en over reddende dwaasheid die liefdesavontuurtjes soms zijn. Aan alle vertellers laat Vili verstaan dat ze hun geluk niet van anderen moeten laten afhangen, al heb je die anderen wel nodig om je plaats te vinden. En dat is ook de teneur van de citaten van klassieke en verlichte filosofen die deze hoofdstukjes telkens inleiden, al lijken ze slechts een fragiel maar hecht raakpunt met de romanrealiteit te hebben: ‘Het geluk is geen eenvoudige zaak; het is heel moeilijk het in onszelf, en onmogelijk elders te vinden’. (Chamfort in ‘Caractères et anecdotes’).
Enkele keren zijn de verhalen hilarisch, vaak gebeurt er minder dan niets in, precies zoals in de meeste van onze levensdagen. Wat wijst op de impasse, ‘de staat van verlammende onzekerheid over die vreemde intensiteit die het leven heet, die tragische abstractie van een zo eenvoudig en tegelijk zo bijzonder gegeven’ waarin de personages, de leerlingen van de geluksschool zich bevinden.

Als het vertelstandpunt naar Penelope verschuift wint het verhaal aan intensiteit. Geen losstaande verhalen meer, maar één lijn, zij het dat de tijd door elkaar is gehaald, over kind zijn, verliefd worden op Ulysses, ontmaagding, de confrontatie met haar moeders ziekte en de scheiding van Ulysses. Over de onvermijdelijke en dus banale mijlpalen tot je er zelf langs moet. Over alle facetten van haar radeloosheid over het leven gaat het, en over alles wat ze er tegenover zet: ‘Penelope heeft geleerd op haar gezond verstand af te gaan (…). Ze heeft geleerd de dingen smaakvol en zorgvuldig te doen en moed, inzet en wijsheid te betrachten. En vooral heeft ze geleerd te wachten.’ Te wachten tot haar ex-echtgenoot de les van zijn geluksschool heeft geleerd. Aan dat leer- en denkproces is het derde deel van het boek gewijd. Het resultaat ervan komt ongeveer hier op neer: ‘Neem als gids geen fantasiebeelden, want als je ze hebt bereikt, vervagen ze in het niets. Laat je leiden door het begrip dat wel zijn woord houdt.’

Angela Vallvey beschrijft haar figuren vanuit hun persoonlijkheidskenmerken want hun karakteristieken zijn, de filosofie van de roman getrouw, het materiaal waarmee ze in hun leven aan de slag moeten. Of: ‘denk niet dat je geluk afhangt van je lot en van hetgeen je kunt bezitten. Je lot kan zich ten goede keren maar als je een sukkel bent, kan zelfs een gunstig lot niet verhinderen dat je een sukkel blijft.’ ‘Handboek voor de moderne man’ is wel degelijk een vrouwenboek, met zijn opeenstapeling van goed geobserveerde en kleurrijke details, met zijn esthetische en meestal zinvolle associaties. Daarom leest het zo prettig en daarom is het een boek voor een liefst zonvolle vakantie. Want Madrid, de stad waar de roman helemaal is ingenesteld, maakt op het beschreven moment een sombere, kletsnatte zomer door zoals we die ons nu goed kunnen voorstellen, gevolgd door een vrieskoude winter en het is opletten dat de kilte in de stad en in de harten van de personages niet op de lezer overslaat.

'Handboek voor de moderne man' verscheen in 2002 als ‘Los estados carenciales’ en is pas nu vertaald. Madrid is de stad voor 11 maart 2004, een stad in West Europa waarvan de Madrilenen dachten dat ze een van de redenen vormde waarom ze boften, omdat ze uitgerekend daar thuis hoorden. In die zin is de roman gedateerd, na die datum hadden de personages wellicht ook die uiterlijke ‘geluksfactor’ geschrapt of minstens gerelativeerd.
Vallvey schrijft tegelijk vederlicht en met kennis van het leven. Met die combinatie en filosofische inslag neigt ze naar, u raadt het al, Alain de Botton, die andere meesterlijke verteller en gelaten filosoof. Een aanpak die het wel doet, in deze wereld die toch wat los in zijn hengsels hangt. Ze is bijzonder erudiet, hoewel een schoonheidsfoutje haar haast om te publiceren verraadt of is het op rekening van de vertaler te schrijven? Hugo von Hoffmansthal waaraan ze refereert is natuurlijk geen componist maar wel dichter en schreef ook libretto’s voor de opera’s van Richard Strauss, vandaar allicht. Evenmin houdt ze de stijl en lezenswaardigheid van het boek vrij van kléine inzinkingen.
Maar het is, zoals ze zelf in haar nawoord zegt, een eerlijk boek al zouden wij het hartstochtelijk noemen, ondanks het feit dat haar Penelope de kunst van het veinzen had geleerd omdat ze weet: ‘als je in deze meedogenloze wereld te openhartig bent, heb je geen toekomst: daarom moet je je vaak anders voordoen dan je bent’.
‘Handboek voor de moderne man’ van Angela Vallvey is uitgegeven bij Prometheus, kost 19 euro en telt 350 pagina’s. ISBN90 446 0286 1