februari 2003

editie # 47 van 20 februari 2003

1 - Tintelende voeten, warm hart
2 - Kleurrijk of doods?
3 - Mrs. Dalloway
4 - Trieste verjaardag
5 - Hou het kort!
6 - Wegblikken

1 - Tintelende voeten, warm hart

Het 'oude' Europa heeft laten zien dat het zijn klassiekers kent en sofistische redeneringen doorprikt. Als de internationale gemeenschap de Verenigde Staten en Groot-Brittannië niet volgt in de militaire optie tegenover Irak, verliest ze haar geloofwaardigheid, aldus de Amerikaanse overheid. De internationale gemeenschap moet het stellen met de Amerikaanse standaard als enige en universele norm en vooral niet zeuren als veiligheidsaspecten enerzijds en ethische en economische motieven anderzijds tot een troebel amalgaam worden vermengd.
Tien miljoen mensen kwamen afgelopen zaterdag op straat om de binnenskamers opgebouwde ergernis daaromtrent te demonstreren. Ook berenkoud Brussel was een hartverwarmende plek: een stroom van 50.000 vrouwen en mannen, jongeren, oudere jongeren en ouderen, allen pleitbezorgers van een vredeslogica, vloeide krachtig door de stad. Eérst denken en dan marcheren, het is alvast een ander soort vastberadenheid dan die van G.W.Bush. Maar vrede is geen kwestie van een rake 'strike', noch van een geslaagde mars, ze kan slechts duurzaam tot stand komen in een volgehouden en wereldomspannend solidariteitsbesef.

2 - Kleurrijk of doods?

,,Als we niet zo af en toe vreemde stuipen zouden uithalen en aan de rand van de afgrond staan te beven, zouden we ongetwijfeld geen neerslachtigheid kennen; maar al lang van kleur verschoten en fatalistisch zijn'', schrijft Virginia Woolf op 2 augustus 1924 in haar dagboek, de tijd waarin ze volop aan haar roman 'Mrs. Dalloway' werkte. Het boek van Woolf vormt het bindmiddel in de film 'the Hours' die nu ook bij ons uitkomt. 'The Hours' was trouwens de eerste werktitel die Woolf bedacht voor het boek dat later tot 'Mrs Dalloway' werd omgedoopt.
De schrijfster ervoer het leven als een opeenvolging van piekuren en dalmomenten, een in elkaar vloeien van bewustzijnsstaten waarin mensen al dan niet 'een omhulsel afscheiden dat hen één maakt met en beschermt tegen anderen'. Virgina Woolf ziet ze zich vaak als die andere, de buitenstaander, de 'krankzinnige' die in tegenstelling tot de vrouw of man met een gezonde geest de betekenisvolle en substantiële band met het leven is verloren. In 'Mrs. Dalloway' laat Virginia Woolf het personage Septimus op een dramatische manier met die problematiek worstelen. Woolf zelf kon de kloof tussen haar innerlijk leven en haar reële bestaan slechts met schrijven overbruggen, reden waarom ze behoorlijk leed onder onproductieve periodes waarin ze noodgedwongen door het societyleven van haar werk werd afgeleid.

3 - Mrs. Dalloway

Hoofdpersonage Clarissa Dalloway is dan wel een vrouw die zich optrekt aan feestjes en aan de bevestiging van de anderen. Ze zou alles hebben gedaan om toch maar door anderen geliefd te worden waarbij ze in haar eigen leven slechts een bijrol speelde.
Het vraagstuk van hoe jezelf tot anderen en de buitenwereld te verhouden is het thema dat de drie vrouwen in de film 'The Hours' verbindt, over de verschillen in tijd en ruimte heen. Er zijn Virginia Woolf op het moment dat ze 'Mrs. Dalloway' schrijft en huisvrouw Laura Brown uit Los Angeles die in de jaren vijftig het boek leest en er haar eigen leven aan toetst. Clarissa tenslotte woont in het hedendaagse New York, haar doodzieke vriend noemt haar mrs. Dalloway omdat ze zijn aflopend leven nog met een feestje wil opfleuren. Elk op hun manier maken Virginia, Laura en Clarissa de moeilijke oefening van hoe zinvol te leven en zichzelf niet te verliezen, hoe de ondraaglijke uren door te komen en de uren van intensiteit ten volle te beleven.
'The Hours' is een film van Stephen Daldry met in de hoofdrollen Nicole Kidman, Meryl Streep en Julianne Moore.

4 - Trieste verjaardag

Zondag 23 februari is het een jaar geleden dat de Colombiaanse Ingrid Betancourt in haar land door het Farc, de militaire vleugel van de communistische partij, werd ontvoerd. De eenenveertig jarige moeder van twee kinderen is de dochter van een diplomaat en een senator en studeerde en leefde lange tijd in Frankrijk. In 1989 keerde ze naar Colombia terug om er de strijd tegen corruptie en drugtrafiek aan te gaan. Ze gelooft in de regionale ontwikkeling en het verzet van de bevolking tegen de militaire en paramilitaire onderdrukking. Ingrid Betancourt ontving meerdere keren doodsbedreigingen en ontkwam aan een aanslag, reden waarom ze alvast haar kinderen expatrieerde. Over haar verzet schreef ze het boek: 'Met woede in het hart'. Ze werd als parlementair afgevaardigde verkozen maar wilde zich in de strijd om het presidentschap gooien, de enige positie van waaruit ze de machtsverhoudingen in haar land daadwerkelijk zou kunnen wijzigen, zo meende ze. Het is niet zo ver gekomen want in de aanloop van de campagne werd ze dus ontvoerd. Volgende zondag is een dag van internationale actie rond Ingrid Betancourt en andere gegijzelden in Colombia. In ons land wordt om 14 uur een optocht vanaf het Brusselse zuidstation gepland. Meer informatie: http://www.betancourt.info.

5 - Hou het kort!

Het rokje misschien maar in iéder geval het antwoord; hou het kort is dé aanbeveling voor vrouwelijke sollicitanten. Onderzoekster Anna Koczwara volgde zestig afgestudeerden van vier Britse universiteiten. Ze solliciteerden voor gekwalificeerde jobs in belangrijke bedrijven en gaven toestemming om de sollicitatiegesprekken op te nemen. De videotapes werden aan vier human resources managers voorgelegd, twee vrouwen en twee mannen. Ongeveer evenveel vrouwelijke als mannelijke kandidaten werden gunstig beoordeeld. Wel werden ze gestraft indien hun sollicitatiegedrag niet aan de genderstereotypen beantwoordde.
Zo verkoos men vrouwen die hun antwoord op de vraag van de interviewer kort hielden boven diegenen die uitweidden over hun eigen mening. Vrouwen met een eigen opvatting zijn stoorzenders. Bij mannen werd de breedvoerigheid juist geapprecieerd.

6 - Wegblikken

Mannen die met hun successen uitpakten werden aangemoedigd, vrouwen genegeerd, zo merkte Anna Koczwara op. Een andere constante in de beoordeling was dat vrouwen die bevestigend knikten wanneer de interviewer het woord nam goed scoorden terwijl dit bij mannen werd afgekeurd. Er was bij de vrouwen zelfs een positief verband tussen de intensiteit van het knikken en de kansen om de job te bemachtigen.
En dan zijn er nog de randverschijnselen: als vrouw hoor je zo nu en dan een haarlok te verleggen en met je handen te friemelen. Een man die dit doet, tekent zijn ondergang. Maar hij mag de interviewer dan weer wel recht in het gezicht kijken, een vrouw van haar kant kan beter discreet wegblikken of slechts een zijdelings glimp van haar gesprekspartner proberen op te vangen.
Vrouwen zijn verwittigd, betoogt Anna Koczwara via een artikel in 'The Observer', als ze niet wensen te koketteren moeten ze de gevolgen dragen. Wij vinden dat hier op zijn minst ook een verwittiging voor de interviewers bij hoort: 'koop de kennis en de kunde van je medewerksters en niet de verpakking!'

editie # 46 van 6 februari 2003

1 - Vrouw is...
2 - ...wie we vrouw noemen
3 - Dood in de Parijse Opéra-Comique
4 - De slang die in haar staart bijt
5 - De consument is moe en hongerig...
6 - ...maar leeft niet van brood alleen

1 - Vrouw is...

Hoezeer je je ook een vrouw van vlees en bloed voelt, toch wordt een deel van die beleving door taal bepaald. Grafica Sara S'Jegers wijdt er een tentoonstelling aan. 'Gender Fact Files' is een reeks van bordjes met gezeefdrukte woorden en symbolen waarmee ze aan de bewustmaking rond gender en gender-ongelijkheid wil werken.
Wettelijk zijn vrouwen en mannen gelijk. Maar de taal houdt nog steeds een aantal feitelijke ongelijkheden in stand, zo stelt S'Jegers. Taal en iconen zijn alomtegenwoordig en worden door ons quasi achteloos waargenomen zodat ze het karakter van een voldongen feit krijgen, een eigenschap die ze wil doorprikken zodat mensen ze bewuster gaan hanteren en op die manier hun werkelijkheid hercreëren.

2 - ...wie we vrouw noemen

Met Simonne de Beauvoir zegt Sara S'Jegers dat we niet als vrouw zijn geboren maar gemaakt; de meeste vrouwelijke kenmerken zouden sociaal-cultureel zijn aangeleerd. Taal is daarbij een belangrijk instrument. 'Taal is de basis van het wereldbeeld', vond de 20 ste eeuwse analytische filosoof Wittgenstein ook al. Waar is wat mensen waar noemen, waarbij ze een afspraak moeten maken over de betekenis van hun woorden.
'Man-kind', 'hu-man-ity', 'master degree' etc; volgens Sara S'Jegers speelt de Engelse taal een belangrijke rol in het mannelijk mensbeeld dat we hanteren.
Hoe zwaar je er zelf moet aan tillen, kun je inschatten na 'Gender Fact Files', te bekijken tijdens de kantooruren in het Amazonegebouw in de Middaglijnstraat nr.10 te 1210 Brussel of op http://www.vrouwenraad.be

3 - Dood in de Parijse Opéra-Comique

'Het leven is vallen en opstaan maar het is minder hard wanneer men de indruk heeft zichzelf te regeren in plaats van de speelbal van anderen te zijn', schreef Françoise Giroud in haar autobiografische werk 'On ne peut pas être heureux tout le temps'. De Franse journaliste, schrijfster en politica die op 19 januari ll. overleed na een val in de Opéra-Comique kreeg dit inzicht alvast niet cadeau maar bevocht het moeizaam doorheen haar (bewonderde) levenstraject. Als selfmade-dochter van een Turks journalist sloeg ze al heel jong zijn pad in. Tijdens de tweede wereldoorlog werd zij als verzetstrijder door de Gestapo opgepakt en ontsnapte nauwelijks aan deportatie, haar zus Douce werd wel weggevoerd en kwam om. Na de oorlog werd Giroud hoofdredactrice van 'Elle' en maakte er met 700.000 lezers het toen meest gelezen vrouwenblad van. Met haar minnaar Servant-Schreiber stichtte ze het linkse blad L'Express en werd er directeur van. Servant-Schreiber werd door zijn wettelijke echtgenote verlaten waarna hij in 1960 met een jonge schrijfster trouwde, een stap die Giroud tot een zelfmoordpoging aanzette. Zes jaar later ging ze in psycho-analyse bij Jaques Lacan, over die ervaring meldde ze: 'Had ik Lacan ontmoet toen ik 25 was, zou mijn leven er anders hebben uitgezien. Ik had van andere mannen gehouden en zou nooit L'Express hebben opgericht.'

4 - De slang die in haar staart bijt

Vreemd genoeg was het op vraag van Giscard d'Estaing dat de linkse Giraud ministerposten waarnam, eerst van vrouwenzaken, daarna van cultuur. Eind van de jaren zeventig stelde ze zich pro Mitterand op en stapte uit de politiek om opnieuw te schrijven: tal van biografieën, o.m. van Alma Mahler en Lou Andreas Salomé maar ook heel wat autobiografisch werk. In 'La comédie du pouvoir' zette ze de machtsspelletjes in het politieke milieu te kijk. Van 1983 tot vlak voor haar dood schreef ze een wekelijkse column voor 'Le Nouvel Observateur'.
Françoise Giraud was een workaholic en perfectioniste die heel wat journalistes begeleidde. Ze noemde zichzelf geen feministe want ze vermeed de frontale aanval. Eerder verstond ze de kunst om op uiteenlopende terreinen haar rol briljant te spelen. Keerzijde was haar onbegrip voor mensen die weigerden om in de 'sociale komedie' op te treden.
In 1996 mocht ze zich voor haar 80 ste verjaardag in 'Le Monde' profileren aan de hand van wat haar tegenstond. 'Domheid, vulgariteit en de zapcultuur', verzuchtte ze. 'Ik zou het willen stoppen en zeggen, laat ons 5 minuten nadenken, maar kunnen mensen dat nog wel? Het moment waarop de stemming is omgeslagen, situeer ik in de jaren tachtig. De televisie speelt daarin een nefaste rol. Ze brengt te vaak bekende mensen die enkel door het medium zelf bekend zijn gemaakt, of hoe de slang in haar eigen staart bijt. Ik heb nooit een meer sombere periode meegemaakt. Tijdens de tweede wereldoorlog vochten we en hoopten we. Nu zijn mensen machteloos...'

5 - De consument is moe en hongerig...

Van alle mensen die dagelijks een avondmaal op de tafel moeten toveren, is één op twee eigenlijk te moe om er nog behoorlijk werk van te maken. Dat wees onderzoek uit dat ACNielsen afgelopen najaar in de Verenigde Staten bij 21.500 representatieve gezinnen doorvoerde. Vooral jongere gezinnen, 62 procent van de 18 tot 34 jarigen en 59 procent van de 35 tot 44 jarigen, en hogere inkomenscategorieën vinden zich in die resultaten terug. Bovendien kijkt bijna tweederde van de respondenten voortdurend uit naar manieren om sneller komaf te maken met huishoudelijke taken: 74 procent bij de 18 tot 34 jarigen en 70 procent bij de 35 tot 44 jarigen.
Mensen met een absolute tijdshonger maken het succes uit van consumentengoederen die op gebruiksvriendelijkheid zijn gericht. Een greep uit het assortiment: de markt van kant en klaarvoorgerechten rees met 66 procent de pan uit en de verkoop van vochtige schoonmaakdoeken nam toe met 54 procent.
Nielsen voedingsdeskundige Phil Lempert zegt: 'De uitdaging bestaat erin om een vers en lekker maal tegen een redelijke prijs te leveren. Wie daarin lukt wacht een gigantische markt. Ik zie consumenten immers nog niet gauw vaart minderen en voor alles willen ze tijd besparen op het bereiden van de maaltijd.'

6 - ...maar leeft niet van brood alleen

Behalve de markt inschatten en er producten op afstemmen kan marketing de markt ook vormen en heeft aldus een ethische betekenis, zo beweert het marktstudiebureau Censydiam. Marketing is een strategie van verlangen; het hoort niet enkel het verlangen naar utilitaire producten te scheppen maar ook het verlangen naar concepten en ideeën te creëren. Marketing moet bij de mens de wens opwekken om in een weldadige wereld te leven, om zich met anderen en de wereld te verzoenen. Dat klinkt heel aantrekkelijk, een tevreden mens is een vredelievend mens. Maar in markttermen gerekend heeft die tevredenheid een prijs en is ze dus niet voor iedereen in gelijke mate weggelegd.
Hoe dan ook, in 'The Naked Consumer Today' legt Censydiam bij de studie van consumentengedrag de nadruk op een universeel psychologisch model waarin de inbreng van het onderbewuste in de besluitvorming van de consument essentieel is. 'The Naked Consumer Today' is een uitgave van Garant en Censydiam, ISBN 90-441-1358-5.

6minutes woman matters is een uitgave van Grid Electronic Publishing Consultancy
Coördinatie: Toon Lowette en Leo Van Dorsselaer
e-mail: info@6minutes.net
Redactie: Marleen De Geest - Reacties en persberichten: mdg@6minutes.net